محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود
215
تحفه خانى ( فارسى )
سوداوى ضعيف مىباشد و جالينوس گفته است كه من در صداع حادث از سوداوى مزمن استعمال مثل خردل كه قحى مىنامند بطريق ضماد و طلا مىكنم و روغن قحى بر سر مىمالم و اين آزموده موجب بخاح و خلاص ازين صداع است و نيز جالينوس گفته است و عليك فى علاج الصداع السوداوى باستعمال الحبوب و المسهلات مرة بعد اخرى يعنى در علاج صداع سوداوى باستعمال حبوب مسهله بتكرار مىبايد كرد زيرا كه سودا از اخلاط غليظ عسر الدفع است و به سهولت زايل نمىشود و در پرهيز و جلّاب از ملاحظه حصول نضج بادويه قويه و ده روز اقلش جلاب و غذاى مناسب بايد اختيار كرد و درين صداع و اين ماده ترك بىخوابى بسيار و خواب بسيار هر دو بسيار مضر است باعتدال بايد و از غذاى بارده و حامضه اجتناب بايد كرد مثل دوغ و سكباج كه آش با سركه است و امثال اين اغذيه و گاهى صداع بسبب ماده ريحى مىباشد كه محتبس در سر شده است و آن بسبب تصاعد و تراقى بخارات غليظ است كه در بطون و اغشيه دماغ متمكن شده است و علامت اين سبب دوى و طنين است و عدم ثقل زيرا كه ماده از حبس ريح و بخار و او را صفت لازم است و انتقال از محلى به محلى و اين نيز بواسطه خفت و حركت اوست علاج درين مقام تحليل رياح و ابخره است بادويه محلله و كاسره رياح مثل باديان و تخم كرفش با قند سفيد گفتهاند اما اگر مادهء صداع بخارات سوداوى باشد اولى آنست كه تخم كرفش را درين مقام استعمال نكنند زيرا كه در كتب متقدم اين فن تاكيد يافته كه كرفش بالخاصيه مورث صرع هست خصوصا كه در حوالى سر ماده سودا و بخارات سوداوى موجود باشد البته بايد كه استعمال كرده نشود و غذا نخود مقشر است و آب او اگر